Hogeronderwijsinstellingen zijn zelf verantwoordelijk voor de inrichting van het hoger onderwijs. Zij bepalen, binnen wettelijke kaders, hoe zij een opleiding vormgeven. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) is verantwoordelijk voor het hogeronderwijsstelsel in Nederland.

Het instellingsbestuur moet volgens de Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek (WHW) voor iedere opleiding of groep van opleidingen een onderwijs- en examenregeling vaststellen, waarin de inhoud van de opleiding en de daaraan verbonden examens is geregeld.
In het studentenstatuut dat iedere student krijgt uitgereikt bij het begin van de studie, is deze onderwijs- en examenregeling opgenomen.
De wet geeft echter geen voorschriften over de wijze waarop de instelling de studie vormgeeft en evenmin over de hoeveelheid contact- of lesuren. Dat hangt af van de opleiding.

Wel staat in het studentenstatuut de klachtenprocedure van de instelling vermeld. Hierin staat wie zitting hebben in de klachtencommissie, hoe de procedure verloopt en welke reactietermijnen er zijn. Daarnaast kunt u bij de eventuele vertrouwenspersoon informeren hoe de klachtenprocedure verloopt.

Tegen beslissingen van een hoger onderwijsinstelling kunt u in beroep gaan bij het College van Beroep voor het Hoger Onderwijs als het gaat om beslissingen van hogeronderwijsinstellingen betreffende vermindering of vrijstelling van collegegeld of examengeld; financiële ondersteuning als de tempo- of prestatiebeursnorm niet gehaald wordt; inschrijving en vooropleidingseisen; vrijstelling(en) op grond van andere diploma's; decentrale selectie bij numerus fixus-opleidingen; de vrijwillige bijdrage en overtreding van de huisregels van de instelling.